Het weer is onafwendbaar (door Erwin Kroll)

"Erwin, kom eens kijken, snel……" Het aanhoudend geroep van mijn vrouw doet mij haastig mijn bed verlaten. Ik ren naar haar toe en zie in de aangewezen richting het voorwerp van haar opwinding: een werkelijk prachtig exemplaar met een messcherpe onderkant, stoer opbollend tegen de overigens strakblauwe hemel: een stapelwolk!

Als er iemand ongevoelig is voor weer, dan is het wel mijn vrouw. Ook dertig jaar huwelijk met een weerman hebben dat niet veranderd. Maar dit keer gebeurt er toch iets wat haar niet onberoerd laat. Na twee weken onbewolkt weer in Portugal (wat is een strakblauwe hemel na verloop van tijd toch ongelooflijk saai) verandert er eindelijk eens iets in de atmosfeer. Er ontstaan wolken en zelfs mijn vrouw blijkt dus geraakt door dit fenomeen. En ik weet zeker dat vrijwel iedereen dat zou zijn.

weer is onafwendbaar
Al doe je nog zo je best het te negeren, weer speelt op de een of andere manier een rol in de beleving van het aardse lot: treurend of zingend in de regen, thuis of op reis, weer is onafwendbaar. Er is wel een verschil tussen thuis en op reis. Thuis heb je geen keus. Het voordeel is dat je het weer de schuld kunt geven, een favoriete bezigheid van de Nederlander als je dag is verprutst. Maar tijdens de vakantie ligt dat anders, want dan kies je zelf je bestemming en kun je het te verwachten weer een rol laten spelen. Dat gebeurt dan ook in de meeste gevallen, niemand heeft zin in een verregende vakantie, zodat elk jaar weer een blik of wat vakantiegangers de zomer- en vaak ook de winterstop doorbrengen in een oord waarvan iedereen weet dat het weer er gegarandeerd goed is: dat wil zeggen zonnig en warm of zonnig en koud.
Die reizigers zijn dan ook elk jaar weer te vinden in de geijkte vakantiegebieden rond of in de Middellandse of Caraïbische Zee, waar ze zich overgeven aan een al even geijkt vakantiepatroon van zonnen, surfen, eten, drinken en uitgaan. En in de winter in de Alpen: skiënd en afterskiënd. Qua weer dus helemaal geen slechte keus, maar deze vakantievierders zien, waar ze ook kijken, bijna alleen maar landgenoten. Net alsof je thuis bent dus. Dat lijkt me jammer want men wilde nu juist even weg. Maar misschien speelt dat nauwelijks een rol en gaat het vooral om het weer of de sport. Misschien zouden ze zelfs in Nederland blijven als we hier bergen hadden en het weer gegarandeerd was.

Vluchten voor het Nederlandse weer
Toch verbaast het me wel een beetje dat zoveel mensen vluchten voor het Nederlandse weer. Zo beroerd is dat nou ook weer niet. De zon schijnt hier, zichtbaar, zo'n 1400 uur per jaar, dat is ongeveer 1/3 van de dagperiode. Nu staat de zon hier nooit zo hoog, dus vreselijk warm wordt het hier zelden, maar in de zomer is het toch vaak tussen de 18 en 24 graden, wat heel aangenaam is. En diep in hun hart zijn de meeste van mijn landgenoten dat met mij eens, want is het eens een keertje heet dan wordt er meteen volop geklaagd. Net als over de regen. Iedereen meent dat het hier altijd maar regent, maar het regent hier zeven procent van de tijd, dat is ongeveer 600 uur per jaar, een dikke anderhalf uur per dag. Een deel daarvan valt 's nachts, dat maakt de kans dat je hier nat wordt dus heel klein. Verder is onze gemiddeld matige, maar boven water vaak vrij krachtige wind bijzonder geschikt om bij te surfen en te zeilen. Goed beschouwd is het vakantieweer in Nederland dus uitstekend en ik begrijp dan ook niet goed dat veel Nederlanders er, ondanks deze keiharde cijfers, zo anders over denken.

Weersinformatie
Maar er is ook een categorie reizigers, u als lezer van deze brochure bijvoorbeeld, die onbekende cultuur en natuur wil proeven. Die reizigers zullen bij de voorbereidingen rekening houden met het te verwachten weer, om te voorkomen dat dat roet in het reiseten strooit. Nu zijn er verschillende manieren om aan weersinformatie te komen.
Je kunt in de bibliotheek klimaatatlassen doorworstelen, maar dat is nogal arbeidsintensief. Informatie kopen kan ook, maar dat kost geld. Dan is er op internet een heleboel weer te vinden, maar ook dat kost nogal wat tijd en tot slot bieden de meeste reisgidsen weertabellen, maar die zijn tamelijk summier. De beste informatie krijg je ook niet uit databanken, maar van reizigers die er al eerder zijn geweest. Want bij weer valt de subjectieve beleving te prefereren boven de cijfers. De mededeling over de Sahara: de verzengende hitte overdag en een gortdroge keel maakten het spreken bijna onmogelijk en de gloeiend hete, nooit verzakende bal boven ons hoofd dreef ons tot waanzin. En dan die kou 's nachts, vaak lag je te rillen in je slaapzak zegt nu eenmaal veel meer dan: zonneschijn: 270 uren p/mnd, temperatuur: max 37º, min 5º, relatieve vochtigheid: 32%.

Slingerende sluiers in rood en groen
Velen beschouwen het weer als een soort noodlot. Dat is nergens voor nodig, het kan je reis namelijk heel goed verrijken. Wees maar eens nieuwsgierig naar wat onbekende verten naast cultuur, flora en fauna, aan weer te bieden hebben. Reis bijvoorbeeld eens af naar het noorden, naar Lapland, om het poollicht te bekijken. Prachtige, slingerende sluiers in rood en groen, doorsneden door bundels wit licht, die zich op grote hoogte tegen de hemel aftekenen, ontstaan door een bombardement van geladen deeltjes afkomstig van de zon op de moleculen in de atmosfeer. Ook wolken zijn de moeite van het bezichtigen waard. Vooral als het gaat om een soort die in Nederland ontbreekt, zoals de schotel- en lensvormige wolken in berggebieden, ontstaan als de stroming van de lucht loodrecht op de bergen staat. Aan de loefzijde kan de lucht alleen opstijgen, met hevige regen tot gevolg, aan de lijzijde stroomt de lucht in een golvende beweging van het gebergte weg. In elke golftop ontstaat een lens- of schotelwolk, in elk golfdal is het onbewolkt. En hoe hard het ook waait, de wolken blijven op exact dezelfde plek. Dat zie je hier niet, in Nederland drijven de wolken altijd met de wind mee.

Maar je kunt natuurlijk ook kiezen voor wolkenloze gebieden. Rond de dertigste breedtegraden bevinden zich, ten gevolge van de gemiddelde stroming van lucht rond onze aarde, grote gebieden waar de lucht vrijwel altijd daalt en derhalve kurkdroog is. Hier bevinden zich op het land de woestijnen en boven zee windstille gebieden, de beruchte paardenbreedten, zo genoemd omdat schepen daar in de 17e eeuw vaak wekenlang ronddobberden waardoor het eten opraakte en men de paarden overboord moest zetten.
Hou je meer van nattigheid dan bieden de natte moessons, de regentijden in Azië, Afrika, Zuid- en Midden-Amerika, uitkomst. Deze tropische en subtropische gebieden zijn de helft van het jaar, dankzij een aflandige luchtstroming, tamelijk droog, maar worden de andere helft, door toedoen van de drastisch omkerende stroming, bezocht door vochtige oceaanlucht met daarin allerlei atmosferische creaties als buien, depressies en orkanen. Dankzij de hoge vochtigheden en temperaturen zijn de druppels die uit zulke buien vallen, aanmerkelijk groter dan bij ons. En wees niet bang, het regent misschien wel elke, maar lang niet de hele dag.

U ziet het, interessant weer te over, en er is nog veel meer. Ach, volledig zijn lukt natuurlijk nooit, als u maar begrijpt dat u niet om het weer heen kunt. En als u voortaan maar, hoe het weer ook uitpakt op de reis van uw leven, geniet. Het weer is zooooooo mooi. En bovendien krijgt je het er voor niets bij.

Erwin Kroll

Erwin Kroll (1950) is meteoroloog, presentator en sinds 1997 chef van de NOS-weerredactie. Hij (co-)produceerde twee Teleac-series over het weer, publiceerde onder meer het boek 'Altijd weer' en diverse artikelen. Binnenkort verschijnt van zijn hand voor de jeugd 'Het weer in een notendop' bij Prometheus-Bert Bakker.